CẨM NANG MÁY LÀM ĐÁ VIÊN CÔNG NGHIỆPCông suất thực · Nguồn nước · Giải nhiệt · Vệ sinh
◼Máy Đá Viên Công NghiệpTHƯ VIỆN CHỌN MÁY & VẬN HÀNH
PHÂN TÍCH KỸ THUẬT

Đá bảo quản thuỷ sản: yêu cầu theo QCVN 02-08 và cách kiểm

Đá dùng cho thuỷ sản không chịu QCVN 10:2011/BYT về nước đá dùng liền — tiêu chuẩn đó loại trừ đá bảo quản thực phẩm. Cơ sở sản xuất nước đá thuỷ sản chịu QCVN 02-08:2009/BNNPTNT về điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Nhầm hai vă...

Đá dùng cho thuỷ sản không chịu QCVN 10:2011/BYT về nước đá dùng liền — tiêu chuẩn đó loại trừ đá bảo quản thực phẩm. Cơ sở sản xuất nước đá thuỷ sản chịu QCVN 02-08:2009/BNNPTNT về điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Nhầm hai văn bản này là lỗi hay gặp khi chuẩn bị hồ sơ.

Trả lời nhanh: QCVN 02-08:2009/BNNPTNT quy định điều kiện cơ sở sản xuất nước đá thuỷ sản: nhà xưởng, thiết bị, nước, vệ sinh, người trực tiếp sản xuất. Đá dùng liền cho đồ uống theo QCVN 10:2011/BYT với clo dư ≤5 mg/l và E.coli không phát hiện. Phải xác định đúng loại sản phẩm trước khi chọn chuẩn.

Hai văn bản, hai phạm vi khác nhau

Sai lầm phổ biến nhất là trích QCVN 10:2011/BYT cho đá bảo quản thuỷ sản. Văn bản đó quy định chỉ tiêu nước đá dùng liền và loại trừ rõ đá bảo quản thực phẩm.

Đá bảo quản thuỷ sản thuộc QCVN 02-08:2009/BNNPTNT, quy định điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất nước đá thuỷ sản. Trọng tâm là điều kiện cơ sở — nhà xưởng, thiết bị, nguồn nước, vệ sinh, người trực tiếp sản xuất — chứ không chỉ chỉ tiêu hoá lý của viên đá.

Tiêu chíQCVN 10:2011/BYTQCVN 02-08:2009/BNNPTNT
Đối tượngNước đá dùng liềnCơ sở sản xuất nước đá thuỷ sản
Trọng tâmChỉ tiêu chất lượng nước đáĐiều kiện vệ sinh ATTP của cơ sở
Có loại trừ đá bảo quảnCó, loại trừ đá bảo quản thực phẩmKhông, đây chính là phạm vi áp dụng
Dùng choĐồ uống, chế biến ăn ngayBảo quản, sơ chế thuỷ sản

Cách xác định: đá tiếp xúc trực tiếp với thuỷ sản để bảo quản hoặc sơ chế thì áp dụng QCVN 02-08; đá cho đồ uống thì áp dụng QCVN 10:2011/BYT.

Chỉ tiêu nước đá dùng liền theo QCVN 10:2011/BYT

Dù đá bảo quản thuỷ sản không thuộc QCVN 10:2011/BYT, vẫn cần biết các chỉ tiêu của văn bản này vì nhiều cơ sở sản xuất cả hai loại.

Chỉ tiêuMức quy địnhCách xử lý khi vượt
Clo dư≤ 5 mg/lGiảm liều khử trùng, kiểm lại sau khi trộn
E. coliKhông phát hiệnLoại bỏ lô, kiểm nguồn nước và thiết bị
Coliform tổng số1-2 thì kiểm lần 2; trên 2 loại bỏKiểm lại mẫu thứ hai trước khi kết luận
Pseudomonas, bào tử kị khí khử sulfitTheo nhu cầu/ mức quy địnhKiểm khi có yêu cầu

Quy tắc lấy mẫu lại với Coliform tổng số là điểm cần chú ý: kết quả 1-2 chưa đủ để loại bỏ lô, phải kiểm lần hai; chỉ trên 2 mới loại bỏ. Clo dư ≤5 mg/l là giới hạn trên chứ không phải mục tiêu — clo cao làm đá có mùi và cho thấy liều khử trùng chưa điều chỉnh theo chất lượng nước thực tế.

Điều kiện cơ sở theo QCVN 02-08: nhà xưởng và thiết bị

QCVN 02-08 tiếp cận theo điều kiện cơ sở, phải kiểm theo khu vực.

Khu vựcYêu cầu cốt lõiLỗi hay gặp
Nhà xưởng sản xuất đáSạch, thoát nước tốt, không lẫn với khu bẩnNền đọng nước, mái dột
Khu chứa đáCách ly, không cho động vật xâm nhậpBồn hở, mở nắp thường xuyên
Thiết bị, dụng cụ tiếp xúc đáVật liệu phù hợp, dễ vệ sinhDụng cụ gỗ, xẻng gỉ
Nguồn nước sản xuấtĐạt yêu cầu nước dùng cho chế biếnDùng nước không kiểm định
Khu vệ sinhTách biệt khu sản xuấtDùng chung lối đi
Xử lý chất thảiCó hệ thống, không gây nhiễm chéoNước thải chảy qua khu sản xuất

Hai lỗi hay gặp là nền nhà đọng nước và bồn chứa đá không có nắp: nền ướt gây nhiễm chéo, bồn hở cho bụi và côn trùng tiếp xúc trực tiếp với đá. Dụng cụ gỗ hoặc kim loại gỉ có bề mặt xước giữ chất hữu cơ rất khó làm sạch.

Nước dùng sản xuất đá và kiểm soát quá trình

Nước là nguyên liệu chính của đá nên kiểm soát nước là kiểm soát phần lớn rủi ro. Ba điểm cần kiểm: nguồn nước đầu vào, thiết bị xử lý và nước trong bể tuần hoàn — bể tuần hoàn ít được chú ý nhất vì nước lưu lâu, dễ tích tụ vi sinh.

Điểm kiểm soátTần suấtDấu hiệu cần xử lý
Nguồn nước đầu vàoTheo hồ sơ kiểm nghiệm định kỳChỉ tiêu vi sinh hoặc clo dư ngoài ngưỡng
Thiết bị lọc, khử trùngHằng tuần, kiểm thay vật liệu theo giờ chạyLưu lượng giảm, áp chênh tăng
Bể nước tuần hoànVệ sinh theo lịch, xả cặn định kỳCặn lắng, màng nhầy trên thành bể
Khuôn, dàn lạnhVệ sinh theo lịch sản xuấtCặn trắng, mảng bám khó bóc
Bồn chứa đá thành phẩmVệ sinh hằng ngày hoặc theo caNước đọng đáy, mùi lạ

Sai lầm phổ biến là chỉ kiểm nước đầu vào: nước đạt chuẩn khi vào vẫn có thể không đạt khi ra nếu bể tuần hoàn và khuôn không được vệ sinh.

Người trực tiếp sản xuất và hồ sơ

nhưng dễ kiểm và dễ khắc phục nhất.

sản xuất phải được khám sức khoẻ, tập huấn an toàn thực phẩm, có bảo hộ phù hợp và tuân thủ vệ sinh cá nhân. Cơ sở cần khu rửa tay và nhà vệ sinh tách biệt.

Hồ sơ cần lưu: giấy khám sức khoẻ, chứng nhận tập huấn, sổ vệ sinh thiết bị, kết quả kiểm nghiệm nước và nhật ký sản xuất — nhật ký hay thiếu nhất nhưng chứng minh quá trình được kiểm soát liên tục.

Hồ sơNội dung tối thiểuLỗi thường gặp
Khám sức khoẻDanh sách người trực tiếp sản xuất, còn hiệu lựcThiếu người mới, hết hạn
Tập huấn ATTPChứng nhận theo quy địnhChỉ có một người, người khác chưa học
Kiểm nghiệm nướcKết quả định kỳ, đủ chỉ tiêuChỉ kiểm một lần khi mở cơ sở
Sổ vệ sinh thiết bịNgày, người thực hiện, nội dungGhi chung chung, không có ngày
Nhật ký sản xuấtSản lượng, lô, sự cốKhông có, hoặc ghi lại sau

Hồ sơ chỉ có giá trị khi được ghi tại chỗ, đúng lúc; sổ ghi lại một lần trước kỳ kiểm tra không chứng minh được gì.

Kiểm tra nhanh tại cơ sở: 12 điểm

Danh sách dưới đây dùng để tự kiểm trước khi làm việc với cơ quan chức năng hoặc với khách hàng thuỷ sản xuất khẩu.

#Điểm kiểmĐạt khi
1Nguồn nước sản xuấtCó kết quả kiểm nghiệm còn hiệu lực
2Thiết bị xử lý nướcHoạt động, có lịch thay vật liệu
3Bể tuần hoànKhông cặn lắng, không màng nhầy
4Khuôn, dàn lạnhSạch cặn, không mảng bám
5Nền nhà xưởngKhô, thoát nước tốt, không đọng
6Bồn chứa đáCó nắp, cách ly, vệ sinh theo ca
7Dụng cụ xúc đáVật liệu phù hợp, sạch, để đúng chỗ
8Khu vệ sinhTách biệt, có nước rửa tay
9Trang bị bảo hộĐủ cho người trực tiếp sản xuất
10Sức khoẻ, tập huấnĐủ người, còn hiệu lực
11Sổ vệ sinhGhi đúng ngày, đúng nội dung
12Chất thảiKhông chảy qua khu sản xuất

Mười hai điểm này không thay thế đánh giá theo văn bản nhưng bao được phần lớn lỗi thực tế: điểm 1-4 là nhóm rủi ro cao nhất, 5-8 là điều kiện cơ sở, 9-12 là con người và hồ sơ.

Đá dùng cho thuỷ sản và chỉ tiêu cần theo dõi

Ngoài điều kiện cơ sở, đá dùng cho thuỷ sản cần theo dõi ba nhóm chỉ tiêu.

Nhóm vi sinh gồm tổng vi sinh vật hiếu khí, Coliform, E. coli, và tuỳ khách hàng có thể có Salmonella, Vibrio. Nhóm lý hoá gồm độ đục, mùi, màu, clo dư. Nhóm cảm quan gồm đá trong hay đục, mùi lạ, tạp chất.

Với thuỷ sản xuất khẩu, yêu cầu khách hàng thường chặt hơn quy định trong nước. Điểm hay bị bỏ là khâu vận chuyển: xe, thùng chứa và dụng cụ xúc tại nơi giao hàng cũng là điểm tiếp xúc.

Sai lầm hay gặp khi chuẩn bị hồ sơ

Sai lầmHệ quảCách sửa
Trích QCVN 10:2011/BYT cho đá bảo quản thuỷ sảnSai phạm vi, hồ sơ không được chấp nhậnDùng QCVN 02-08:2009/BNNPTNT
Chỉ kiểm nước đầu vàoBỏ sót nhiễm từ bể và khuônKiểm cả nước trong hệ thống
Loại bỏ lô ngay khi Coliform 1-2Lãng phí, mất sản lượngKiểm lần hai theo quy định
Bỏ qua lần kiểm thứ haiKhông có căn cứ kết luậnLưu kết quả cả hai lần
Sổ vệ sinh ghi lại một lầnKhông chứng minh kiểm soát liên tụcGhi tại chỗ, theo ca
Chỉ lo trong nhà máyNhiễm ở khâu vận chuyểnKiểm cả xe, thùng, dụng cụ giao hàng

Sai lầm đầu là sai phạm vi, hay gặp khi cơ sở sản xuất cả đá dùng liền và đá bảo quản thuỷ sản: người làm hồ sơ lấy một bộ tiêu chuẩn áp cho cả hai dòng. Cách đúng là tách hồ sơ theo từng dòng, mỗi dòng theo văn bản tương ứng.

Cuối cùng, hồ sơ chỉ là bề mặt: thứ được kiểm tra thực sự là điều kiện tại chỗ — nền khô hay ướt, bồn có nắp hay không, người có bảo hộ hay không.

Câu hỏi thường gặp

Đá bảo quản thuỷ sản có phải theo QCVN 10:2011/BYT không?

Không. QCVN 10:2011/BYT quy định nước đá dùng liền và loại trừ rõ đá bảo quản thực phẩm. Đá bảo quản thuỷ sản thuộc phạm vi QCVN 02-08:2009/BNNPTNT về điều kiện bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất nước đá thuỷ sản.

Clo dư trong nước đá tối đa bao nhiêu?

Theo QCVN 10:2011/BYT cho nước đá dùng liền, clo dư tối đa 5 mg/l. Đây là giới hạn trên chứ không phải mục tiêu cần đạt; clo dư cao làm đá có mùi và ảnh hưởng sản phẩm, đồng thời cho thấy liều khử trùng chưa được điều chỉnh theo chất lượng nước thực tế.

Kết quả Coliform tổng số 1-2 thì có phải loại bỏ lô không?

Chưa. Theo QCVN 10:2011/BYT, Coliform tổng số 1-2 thì phải kiểm lần hai; chỉ khi kết quả trên 2 mới loại bỏ. Cần lưu cả hai kết quả làm căn cứ, và kiểm thêm nguồn nước cùng thiết bị nếu lần hai vẫn dương tính.

Cơ sở sản xuất cả đá dùng liền và đá bảo quản thuỷ sản thì làm hồ sơ thế nào?

Tách hồ sơ theo từng dòng sản phẩm. Dòng đá dùng liền theo QCVN 10:2011/BYT với các chỉ tiêu nước đá; dòng đá bảo quản thuỷ sản theo QCVN 02-08:2009/BNNPTNT với điều kiện cơ sở. Dùng chung một bộ tiêu chuẩn cho cả hai dòng là lỗi phạm vi hay gặp.

Ngoài nước đầu vào còn phải kiểm gì?

Phải kiểm nước trong bể tuần hoàn của máy làm đá, bề mặt khuôn hoặc dàn lạnh, bồn chứa đá thành phẩm, và cả xe, thùng, dụng cụ xúc tại nơi giao hàng. Nước đạt chuẩn khi vào vẫn có thể không đạt khi ra nếu thiết bị và bể chứa không được vệ sinh định kỳ.

Bài viết liên quan

Câu hỏi thường gặp

Đá bảo quản thuỷ sản có phải theo QCVN 10:2011/BYT không?
Không. QCVN 10:2011/BYT quy định nước đá dùng liền và loại trừ rõ đá bảo quản thực phẩm. Đá bảo quản thuỷ sản thuộc phạm vi QCVN 02-08:2009/BNNPTNT về điều kiện bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất nước đá thuỷ sản.
Clo dư trong nước đá tối đa bao nhiêu?
Theo QCVN 10:2011/BYT cho nước đá dùng liền, clo dư tối đa 5 mg/l. Đây là giới hạn trên chứ không phải mục tiêu cần đạt; clo dư cao làm đá có mùi và ảnh hưởng sản phẩm, đồng thời cho thấy liều khử trùng chưa được điều chỉnh theo chất lượng nước thực tế.
Kết quả Coliform tổng số 1-2 thì có phải loại bỏ lô không?
Chưa. Theo QCVN 10:2011/BYT, Coliform tổng số 1-2 thì phải kiểm lần hai; chỉ khi kết quả trên 2 mới loại bỏ. Cần lưu cả hai kết quả làm căn cứ, và kiểm thêm nguồn nước cùng thiết bị nếu lần hai vẫn dương tính.
Cơ sở sản xuất cả đá dùng liền và đá bảo quản thuỷ sản thì làm hồ sơ thế nào?
Tách hồ sơ theo từng dòng sản phẩm. Dòng đá dùng liền theo QCVN 10:2011/BYT với các chỉ tiêu nước đá; dòng đá bảo quản thuỷ sản theo QCVN 02-08:2009/BNNPTNT với điều kiện cơ sở. Dùng chung một bộ tiêu chuẩn cho cả hai dòng là lỗi phạm vi hay gặp.
Ngoài nước đầu vào còn phải kiểm gì?
Phải kiểm nước trong bể tuần hoàn của máy làm đá, bề mặt khuôn hoặc dàn lạnh, bồn chứa đá thành phẩm, và cả xe, thùng, dụng cụ xúc tại nơi giao hàng. Nước đạt chuẩn khi vào vẫn có thể không đạt khi ra nếu thiết bị và bể chứa không được vệ sinh định kỳ.
Thông tin kiểm duyệt

Nội dung được biên tập từ tài liệu kỹ thuật và kinh nghiệm vận hành. Thông số thực tế phụ thuộc nguồn nước, môi trường và cấu hình thiết bị.